Studiuesit kanë zbuluar një mënyrë për të prodhuar fibra najloni, që janë mjaftueshëm të ‘zgjuara’ për të prodhuar energji elektrike nga lëvizja e thjeshtë e trupit të njeriut. Kjo do t’i hapë rrugën prodhimit të rrobave smart, të cilat do të monitorojnë shëndetin tonë përmes sensorëve të miniaturizuar, apo edhe të karikojnë pajisjet tona digjitale, pa ndonjë burim të jashtëm të energjisë.
Ky zbulim – një bashkëpunim midis Universitetit Bath në Britani, Institutit gjerman Maks Plank për Kërkimet mbi Polimerët, dhe Universitetit Koimbra në Portugali – bazohet në punën kërkimore mbi najlonet piezoelektrike të përpunuara.
Studimi udhëhiqej nga profesor Kamal Asadi nga Departamenti i Fizikës në Universitetin Bath dhe ish-studenti i tij i doktoraturës Salem Anuar. Piezoelektriciteti, është dukuria ku energjia mekanike shndërrohet në energji elektrike.
Thënë më thjesht, kur prekni apo shtrembëroni një material piezoelektrik, ai gjeneron një ngarkesë elektrike. Nëse shtoni një qark, ajo energji mund të ruhet në një kondensator dhe më pas të vihet në përdorim, për shembull duke e karikuar telefonin tuaj celular.
Ndërsa vishni veshje piezoelektrike, si për shembull një këmishë, edhe një lëvizje e thjeshtë si tundja e krahëve, do të shkaktonte vibrime të mjaftueshme në fijet e këmishës për të gjeneruar energji elektrike.
Profesori Asadi thotë: ”Ka një kërkesë në rritje për tekstile elektronike të mençura, por gjetja e fibrave të lira dhe të disponueshme të materialeve elektronikë, që janë të përshtatshme për veshjet e ditëve moderne, është një sfidë për industrinë e tekstilit.
Materialet piezoelektrike, janë kandidatë të mirë për mbledhjen e energjisë së prodhuar nga dridhjet mekanike, sikurse është edhe lëvizja e trupit. Por shumica e këtyre materialeve janë qeramike dhe përmbajnë plumb, që është toksik, gjë që e bën sfiduese integrimin e tyre në elektronikën e veshur apo rrobat e njerëzve”.
Shkencëtarët kanë qenë të vetëdijshëm mbi vetitë piezoelektrike të najlonit që nga vitet 1980. Dhe fakti që ky material është pa plumb dhe jo toksik, e ka bërë atë veçanërisht tërheqës. Por pëlhura e mëndafshtë, e bërë nga njeriu, e shoqëruar shpesh me bluza dhe çorape të lira, është “një material shumë i vështirë për t’u trajtuar”, sipas profesor Asadit.
“Sfida është të përgatiten fibra najloni, që i ruajnë vetitë e tyre piezoelektrike”- tha ai. Në formën e tij të papërpunuar të polimerit, najloni është një pluhur i bardhë që mund të përzihet me materiale të tjera (natyrore ose të bëra nga njeriu), dhe më pas të formohet për të prodhuar produkte të panumërta, nga rrobat, furçat e dhëmbëve, deri tek paketimet e ushqimit, dhe pjesët e makinës.
Kjo gjë ndodh kur najloni zvogëlohet në një formë të veçantë kristali që bëhet piezoelektrike. Metoda për krijimin e këtyre kristaleve najloni është shkrirja, ftohja e shpejtë dhe pastaj shtrirja e najlonit. Megjithatë ky proces prodhon pllaka të trasha që janë piezoelektrike, por jo të përshtatshme për veshje.
Najloni do të duhet të shtrihet në një fije që të jetë i endur në rroba, apo në një shtresë të hollë, si filmi i aparateve të dikurshme fotografikë. Sfida e prodhimit të këtyre të fundit, u mendua të ishte e pakapërcyeshme.
Entuziazmi fillestar për krijimin e rrobave nga najloni piezoelektrike u zbeh, dhe shumë kërkime në këtë fushë gati u ndalën në vitet 1990. Por profesor Asadi dhe Anuar – një inxhinier i tekstilit – përdorën një qasje krejtësisht të re për prodhimin e filmave të hollë të najlonit piezoelektrik.
Ata e tretën pluhurin e najlonit në një tretës acidi, duke mos e shkrirë atë. Rastësisht, ata zbuluan se duke e përzier tretësirën e acidit me acetonin (një kimikat i njohur më mirë si një hollues boje apo si pastrues i manikyrit të thonjve), ishin në gjendje ta shpërndanin najlonin, dhe më pas të nxirrnin acidin në mënyrë efikase, duke e lënë najlonin në një fazë piezoelektrike.
Zhvillimi i fibrave piezoelektrike, është një hap i madh drejt të qenit në gjendje për të prodhuar tekstile elektronike, me zbatime të qarta në fushën e elektronikës. Qëllimi është të integrohen elementët elektronikë, si sensorët, në një pëlhurë dhe që njerëzit gjenerojnë energji ndërsa janë duke lëvizur.
“Në vitet që vijnë, ne mund t’i përdorim bluzat tona për të furnizuar një pajisje të tillë si celulari që kemi në xhep, ndërsa jemi duke ecur në pyll, apo për të monitoruar shëndetin tonë”- thotë profesor Asadi.
Burimi i lajmit: https://www.eurekalert.org/pub_releases/2020-11/uob-sph110620.php
Përshtatur nga TIRANA TODAY
