Shefi i NASA-s përmbys planin për Hënën: SpaceX nuk është më i vetmi në garë

Shefi i përkohshëm i NASA-s, Sean Duffy, e nisi javën me dy paraqitje televizive që tronditën rrënjët e planit ambicioz për rikthim në Hënë. Ai nuk zbehu fjalën: sipas tij, partneri kryesor, SpaceX, ka mbetur prapa në zhvillimin e sistemit të uljes për njeriun dhe për këtë arsye kontrata do të “hapet” për të tjerë konkurrentë.
“Janë prapa në orar, dhe presidenti dëshiron të jetë ai që i sheh amerikanët të shkojnë para kinezëve,” tha Duffy në një intervistë. Me këto fjalë, NASA-ja dha hapjen për një rivalitet të ri midis kompanive private, ku përmendet veçanërisht Blue Origin si një nga pretendetet për të marrë pjesë në zhvillimin e një sistemi uljeje njerëzor.

Në vitin 2021, SpaceX mori nga NASA-ja një kontratë prej 2.9 miliardë dollarësh për të zhvilluar një sistem uljeje njerëzor në Hënë — projekt që synonte të përdorte raketën Starship së bashku me sistemin Space Launch System dhe anijen Orion në një mision lunar.
Por, sipas ekspertëve dhe deklaratës së Duffy-s, teknologjitë nuk janë zhvilluar sa duhet: mbushja me karburant në orbitë, një nga hallkat kryesore, ende nuk është testuar në përmasë të madhe. NASA-ja përballet tashmë me sfidën për të dhënë para shtesë në një kohë të shkurtër dhe me një buxhet të kufizuar. Një analizë e vitit 2017 e NASA-s parashikonte se një sistem i vetëm për ulje njeriu në Hënë do të kushtonte midis 20 dhe 30 miliardë dollarë — gati dhjetë herë më shumë sesa ajo që u dha kontraktorit në 2021.

Intonacioni politik nuk mungonte në këtë manovër: paraqitjet televizive të Duffy-s kishin gjithashtu synim të sinjalizonin për publik një mesazh të qartë – “NASA po vepron”. Zgjedhja e tij për të ndryshuar drejtimin nënkupton jo vetëm ritakimin me objektivat hënorë, por edhe një lojë krejt tjetër për të qëndruar përpara tek konkurrenca hapësinore amerikane dhe kineze.

Ky ndryshim kursi ka implikime të mëdha për ndërmarrjet private, të cilat tani shohin mundësinë të përfshihet në misionin më të rëndësishëm hapësinor të dekadës. Lockheed Martin, ndër të tjera, ka deklaruar se gjendet në gatishmëri për të përmbushur kërkesat e NASA-s pasi u kontaktua. Për NASA-n, ndryshimi është i qartë: nuk mjafton të planifikosh për 2027­-ën – duhet të veprosh tani. Tregu hapësinor është gjithnjë e më publik, konkurrues dhe i ekspozuar; dhe në këtë lojë, ai që përgjigjet i pari, fiton.