A fshihet materia e errët në një dimension tjetër?

Universi mund të jetë shumë më i çuditshëm nga sa duket. Shkencëtarët po shqyrtojnë mundësinë që materia e errët dhe energjia e errët të mos jenë dy mistere të shkëputura, por pjesë e së njëjtës strukturë kozmike.

Rreth 95 për qind e universit përbëhet nga materia dhe energjia e errët. Materia e errët nuk shihet drejtpërdrejt, por efektet e saj gravitacionale ndihmojnë në shpjegimin e mënyrës se si lëvizin galaktikat. Energjia e errët, nga ana tjetër, lidhet me zgjerimin e përshpejtuar të universit.

Të dhënat e Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) e kanë bërë situatën edhe më interesante. Vëzhgimet e fundit kanë dhënë shenja se energjia e errët mund të mos jetë konstante, por mund të jetë duke u dobësuar me kalimin e kohës. Analiza e plotë e të dhënave pesëvjeçare të DESI pritet të sjellë një pamje edhe më të qartë në vitin 2027.

Këtu hyn ideja e “dimensionit të errët”. Por çfarë do të thotë kjo? Ne jetojmë në tre dimensione hapësinore: gjatësi, gjerësi dhe lartësi. Imagjinoni tani universin tonë si një fletë letre. Për një person që jeton vetëm mbi atë fletë, nuk ekziston asnjë mënyrë e drejtpërdrejtë për të parë çfarë ndodh “sipër” ose “poshtë” saj. Një dimension shtesë mund të jetë diçka e ngjashme: i padukshëm për ne, por potencialisht i aftë të ndikojë atë që shohim.

Në disa modele teorike, një dimension i tillë mund të jetë i lidhur me materien e errët. Ndryshimet në madhësinë ose strukturën e tij mund të ndikojnë edhe te energjia e errët, duke ofruar një shpjegim të mundshëm për sjelljen e tyre.

Informacion i verifikuar nga kërkimet më të fundit: ideja vazhdon të studiohet edhe në vitin 2026. Punime të reja po shqyrtojnë nëse modele të “dimensionit të errët” mund të japin parashikime që testohen me eksperimente të materies së errët.

Por ka një pikë shumë të rëndësishme: dimensioni i errët nuk është zbuluar. Për momentin është një hipotezë teorike. Shkencëtarët duhet të gjejnë prova vëzhguese ose eksperimentale përpara se kjo ide të konsiderohet pjesë e fizikës së konfirmuar.

Nëse një ditë ndodh kjo, mund të mos kemi zbuluar thjesht një grimcë të re, por një pjesë të fshehur të vetë strukturës së universit.