Instagrami dhe protestat në Shqipëri: Meta përballet me një hetim europian

Një sistem i krijuar për të mbrojtur të drejtat e autorit është kthyer në qendër të një debati të madh në Shqipëri, pasi një numër i konsiderueshëm llogarish në Instagram që dokumentonin protestat kundër qeverisë u pezulluan pas ankesave për copyright.

Sipas WIRED, më shumë se 100 raste janë verifikuar, ndërsa numri real mund të jetë më i lartë. Shumë prej pezullimeve nisën në fund të gushtit dhe prekën llogari që publikonin video dhe materiale nga protestat e përditshme në Tiranë.

Rasti ka tërhequr vëmendjen sepse një pjesë e përmbajtjes së bllokuar pretendohet se ishte krijuar nga vetë personat që e publikonin. Një prej protestuesve të intervistuar nga WIRED tha se pamjet e tij të filmuara me dron, të cilat dokumentonin protestat, u sinjalizuan për shkelje të copyright-it.

Mekanizmi në qendër të rastit është Rights Manager, sistemi i Meta-s që përdor teknologji për të identifikuar materiale që përputhen me përmbajtje të regjistruar nga mbajtësit e të drejtave. Meta e ka ndërtuar këtë sistem për Facebook dhe Instagram me synimin për të mbrojtur krijuesit dhe botuesit nga përdorimi i paautorizuar i materialeve të tyre.

Problemi lind kur një mekanizëm i tillë përdoret për raportime të shumta dhe të diskutueshme. Organizata të të drejtave digjitale i kanë përshkruar rastet në Shqipëri si shembull të mundshëm të “brigading”, pra përdorimit të koordinuar të sistemeve të raportimit për të goditur një grup llogarish.

Edhe institucionet europiane kanë kërkuar vëmendje mbi çështjen. Më shumë se 30 eurodeputetë kanë nënshkruar një letër ku i kërkohet Komisionit Europian të hetojë nëse veprimet e Meta-s përputhen me Digital Services Act.

Meta, nga ana tjetër, ka pranuar se disa nga heqjet ishin gabime dhe ka rikthyer llogari të prekura. Kjo është e rëndësishme, sepse tregon se problemi nuk qëndron domosdoshmërisht te vetë ekzistenca e sistemit të copyright-it, por te mënyra se si një sistem automatik mund të manipulohet ose të prodhojë vendime të gabuara.

Rasti shqiptar ngre një pyetje më të madhe për platformat sociale: çfarë ndodh kur një mekanizëm i krijuar për të mbrojtur pronën intelektuale përdoret në një kontekst politik dhe prek njerëzit që dokumentojnë një protestë?

Në një epokë ku Instagrami dhe platformat e tjera janë bërë arkiva të ngjarjeve në kohë reale, një pezullim automatik nuk prek vetëm një llogari. Mund të ndikojë edhe te mënyra se si një ngjarje dokumentohet dhe shihet nga publiku.